ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «Ήπειρος»
ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 2 «ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΚΑΙ ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»
Κωδικός Πρόσκλησης: 34/2016
«Ανάπτυξη συστημάτων για την παρακολούθηση, αξιολόγηση και δημιουργία μοντέλων για την εξέλιξη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής σε επιμέρους υψηλής σημαντικότητας περιοχές»
Σελίδα πρόσκλησης στο διαδίκτυο: http://www.peproe.gr/m-bulleting/m-calls/328-inv34.html

Τίτλος πράξης
Ολοκληρωμένο σύστημα καταγραφής δεδομένων με σκοπό τη δημιουργία χρονοσειρών, μοντέλων και ενημερώσεων σχετικά με τις πλημμύρες στην πόλη της Ηγουμενίτσας
Integrated monitoring system for the creation of time series, models and reports regarding floods in the city of Igoumenitsa

Κωδικός MIS 5006503,α/α Δελτίου Πράξης: 7821

Φορέας υλοποίησης:
Ειδικός Λογαριασμός Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ) του Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (Τ.Ε.Ι.) Ηπείρου (Κωδικός έργου: ΥΠΟΕΡΓΟ1-81211)

Διάρκεια 24 μήνες, από 1/7/2017 έως 30/6/2019

Συνοπτική περιγραφή

Τα τελευταία χρόνια οι φυσικές καταστροφές σε παγκόσμιο επίπεδο παρουσιάζουν αυξητική τάση και απειλούν τις σύγχρονες κοινωνίες προκαλώντας απώλειες τόσο σε οικονομικό επίπεδο όσο και σε ανθρώπινες ζωές. Το γεγονός αυτό έχει προκαλέσει την ανάγκη εξεύρεσης νέων τρόπων και μεθόδων που να μπορέσει ο άνθρωπος να κατανοήσει τον κίνδυνο από τις φυσικές καταστροφές και να προβλέψει την ένταση και την κατανομή των καταστροφικών φαινομένων. 

Οι πλημμύρες αποτελούν μία από τις βασικές αιτίες καταστροφών που οφείλονται σε φυσικά αίτια (Οδηγία 2007/60/ΕC) και αναμένεται να ενταθούν στο μέλλον. Σύμφωνα με τα μοντέλα ανάλυσης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθήνας τα βορειοδυτικά τμήματα της Ελλάδας αναμένεται να παρουσιάσουν αύξηση στη συνολική χειμερινή βροχόπτωση έως και 10% έως το 2050, ενώ άλλες μελέτες αναφέρουν έως και τριπλασιασμό του οικονομικού αντίκτυπου από πλημμύρες στην περιοχή μελέτης. Στο πλαίσιο αυτό οι τοπικές κοινωνίες πρέπει να οργανώσουν τρόπους καταγραφής των σχετικών παραμέτρων, πρόβλεψης πλημμυρικών επεισοδίων και ειδοποίησης για σχετικούς κινδύνους.

Το Υπουργείο Περιβάλλοντος & Ενέργειας / ΕΓΥ έχει αναπτύξει ειδικό διαδικτυακό τόπο Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας. Σε αυτόν υπάρχει διαθέσιμη πληροφορία για:

  • το περιεχόμενο της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ και των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας και την ΚΥΑ 31822/2010 με την οποία ενσωματώθηκε η Οδηγία στο Ελληνικό δίκαιο.
  • την Προκαταρκτική Αξιολόγηση Κινδύνων Πλημμύρας (ΠΑΚΠ) που υλοποίησε η Ειδική Γραμματεία Υδάτων του ΥΠΕΚΑ.
  • τους Χάρτες Επικινδυνότητας και Χάρτες Κινδύνων Πλημμύρας που θα ετοιμαστούν για τις περιοχές που υπέδειξε η ΠΑΚΠ σε όλα τα Υδατικά Διαμερίσματα και τις Λεκάνες Απορροής Ποταμών της χώρας

Σύμφωνα με το ΥΠΕΚΑ αναμένεται σύντομα να παρέχεται πληροφορία και σχετικά με την πορεία υλοποίησης των δράσεων που αναλαμβάνει η Ειδική Γραμματεία Υδάτων για την εφαρμογή της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ, το χρονοδιάγραμμα και τους τρόπους συμμετοχής στη Δημόσια Διαβούλευση των Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας. Η υλοποίηση της Οδηγίας 2007/60/ΕΚ δεν έχει ξεκινήσει ακόμη στην Ήπειρο.

Για την Περιφέρεια Ηπείρου υπάρχουν διαθέσιμοι την περίοδο συγγραφής της παρούσας πρότασης μόνο χάρτες κινδύνου πλημμύρας που αφορούν τις ζώνες δυνητικά υψηλού κινδύνου πλημμύρας που έχουν καθορισθεί κατά την διαδικασία της Προκαταρκτικής Αξιολόγησης Κινδύνων Πλημμύρας (ΠΑΚΠ). Οι χάρτες κινδύνου πλημμύρας περιγράφουν τις δυνητικές αρνητικές συνέπειες που συνδέονται με τις πλημμύρες χαμηλής/μέσης/υψηλής πιθανότητας υπέρβασης και διαμορφώνονται με βάση τις ακόλουθες παραμέτρους: α) ενδεικτικός αριθμός κατοίκων που ενδέχεται να πληγούν, β) τύποι οικονομικής δραστηριότητας στην περιοχή που ενδέχεται να πληγούν, γ) οι εγκαταστάσεις IPPC, οι οποίες ενδέχεται να προκαλέσουν τυχαία ρύπανση σε περίπτωση πλημμύρας, δ) οι προστατευόμενες περιοχές, οι οποίες ορίζονται στο παράρτημα V (παρ. Α περ.1,3 και 5) του άρθρου 19 του Π.Δ. 51/2007 και ενδέχεται να πληγούν και ε) άλλες πληροφορίες που θεωρούνται χρήσιμες, όπως η επισήμανση των ζωνών όπου υπάρχει το ενδεχόμενο πλημμυρών με αυξημένο ποσοστό μεταφερόμενων ιζημάτων και πλημμυρών που μπορεί να προκαλέσουν ροή λάσπης ή κατολισθήσεις, καθώς και πληροφορίες για άλλες σημαντικές πηγές ρύπανσης.

Η πράξη λαμβάνοντας υπόψη και την πρόσφατη απόφαση σχετικά με την εξειδίκευση περιεχομένου Περιφερειακών Σχεδίων για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (ΠεΣΠΚΑ) του ΥΠΕΚΑ, αποσκοπεί στην εφαρμογή και αξιολόγηση μίας ολοκληρωμένης λύσης για καταγραφή δεδομένων στάθμης και παροχής σε ρέματα και αγωγούς ομβρίων που σχετίζονται άμεσα με αστικές περιοχές και την συσχέτιση των υδρολογικών πληροφοριών με την πράσινη υποδομή σε αστικό και περιαστικό επίπεδο. Η πράξη θα έχει πιλοτική εφαρμογή στην πόλη της Ηγουμενίτσας και θα αφορά την προμήθεια του κατάλληλου εξοπλισμού, την εγκατάσταση και συντήρηση του τηλεμετρικού δικτύου, την μεθοδολογία μέτρησης και αξιοποίησης των πληροφοριών καθώς και την επικοινωνία των αποτελεσμάτων που θα προκύψουν.

Στο πλαίσιο της πράξης θα αξιοποιηθεί πληροφορία από καταξιωμένες σχετικές εφαρμογές σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, όπως το European Flood Alerting System αλλά και από την υλοποίηση σχετικών έργων από το ΤΕΙ Ηπείρου στην περιοχή της Ηπείρου.

Στο πλαίσιο υλοποίησης προβλέπεται η άμεση αξιοποίηση του εργαλείου καταγραφής πράσινης αστικής υποδομής που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του έργου URBAN του ΤΕΙ Ηπείρου. Τέλος αναμένεται άμεση κεφαλαιοποίηση της εμπειρίας μέτρησης των παροχών στις υδροληψίες του αρδευτικού δικτύου ΓΟΕΒ Πεδιάδας Άρτας με φορητά όργανα κατά τη διάρκεια της αρδευτικής περιόδου 2016 από το Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανικής & Διαχείρισης Φυσικών Πόρων του τμ. Τεχν. Γεωπόνων ΤΕΙ Ηπείρου, μέσω προγραμματικής σύμβασης με την Απ. Διοίκηση Ηπείρου – Δυτ. Μακεδονίας.

Η περιοχή μελέτης βρίσκεται στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσπρωτίας, στην ευρύτερη υδρολογική Λεκάνη απορροής ποταμού (ΛΑΠ) Καλαμά (GR12, 2523 km2) και ειδικότερα στην εκβολή της στο όρμο Ηγουμενίτσας (GR0512C0003H). Η περιοχή που αφορά άμεσα η πράξη έχει έκταση 63,79 km2. Στην πόλη της Ηγουμενίτσας έχουν γίνει αντιπλημμυρικά έργα τα οποία όμως παρουσιάζουν αστοχίες που οφείλονται κυρίως στη ραγδαία ανάπτυξη της πόλης και τη δημιουργία του νέου λιμανιού. Μία σειρά από σχετικά γεγονότα τεκμηριώνουν τη θέση αυτή: το 2003 οι πλημμύρες προκάλεσαν καταστροφές σε τέσσερις κοινότητες του δήμου, στην πόλη της Ηγουμενίτσας (πλημμύρισαν οικίες, οδικά δίκτυα και προβλήματα στο δίκτυο ύδρευσης και στο νέο λιμάνι), το 2010 έγιναν καταστροφές από πλημμύρες στη Ν. Σελεύκεια, το Λαδοχώρι, το Γραικοχώρι και την Ηγουμενίτσα, το 2012 επλήγησαν κυρίως περιοχές στο δυτικό τμήμα της λεκάνης, από τη διασταύρωση της Ν. Σελεύκειας μέχρι το Μαυρούδι, όπου τρία ρέματα υπερχείλισαν. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη υπάρχει πρακτικά απόλυτη έλλειψη χρονοσειρών υδρολογικών και μετεωρολογικών μετρήσεων στην περιοχή, γεγονός που κάνει πολύ δύσκολη την τεκμηρίωση των μοντέλων και την λήψη αποφάσεων για την πρόληψη κινδύνων.

Δομή πράξης

Η πράξη συντίθεται από δύο υποέργα ως εξής:

Υποέργο 1: Ανάπτυξη και αξιολόγηση συστήματος και Διάχυση αποτελεσμάτων

  • Πακέτο εργασίας 1.1: Ανάπτυξη και αξιολόγηση συστήματος - Καταγραφή παροχών, μοντελοποίηση και αξιολόγηση πλημμυρικού κινδύνου σε ρέματα που διατρέχουν αστικές περιοχές
  • Πακέτο εργασίας 1.2.: Ανάπτυξη και αξιολόγηση συστήματος - Καταγραφή ανάγλυφου και εδαφοκάλυψης περιαστικών περιοχών με σκοπό την μοντελοποίηση του πλημμυρικού κινδύνου
  • Πακέτο εργασίας 1.3.: Διάχυση αποτελεσμάτων

Υποέργο 2: Προμήθεια εξοπλισμού

  • Πακέτο εργασίας 2.1.: Προμήθεια εξοπλισμού

Επιστημονικός υπεύθυνος: Δρ. Τσριογιάννης Ιώαννης, Αναπληρωτής Καθηγητής